El papel de las creencias del profesorado en la implementación de la autoevaluación: validación de la escala "Teachers' Beliefs and Attitudes towards SSA"

Autores/as

  • David Martínez-Maireles Dipartimento di Studi classici, linguistici e della formazione; Università degli studi di Enna "Kore" (Italy); david.maireles@unikore.it https://orcid.org/0000-0003-1142-6608
  • Caterina Buzzai Dipartimento di Studi classici, linguistici e della formazione; Università degli studi di Enna “Kore” (Italy); caterina.buzzai@unikore.it https://orcid.org/0000-0001-8126-6668
  • Nicolina Pastena Dipartimento di Studi classici, linguistici e della formazione; Università degli studi di Enna “Kore” (Italy); nicolina.pastena@unkore.it https://orcid.org/0009-0001-8026-2785

Palabras clave:

Creencias del Profesorado, Autoevaluación, Evaluación formativa, Escala de autoevaluación, Desarrollo del profesorado

Resumen

La autoevaluación (SSA) es hoy ampliamente reconocida como un componente clave de los procesos de evaluación formativa, ya que fomenta la conciencia metacognitiva y la responsabilidad del alumnado en el aprendizaje. El presente estudio tiene como objetivo validar, en el contexto italiano, la escala "Teachers' Beliefs and Attitudes towards SSA" de Baidoo-Anu et al., diseñada para investigar de manera sistemática las creencias y actitudes del profesorado hacia la autoevaluación. Utilizando una muestra amplia compuesta por 749 docentes en ejercicio de escuelas italianas, la investigación analiza las propiedades psicométricas del instrumento, incluidos aspectos como la fiabilidad, la validez de constructo y la estructura factorial. Los resultados muestran que las creencias favorables se asocian significativamente con una mayor tendencia a integrar la autoevaluación en las prácticas docentes, mientras que las creencias negativas parecen obstaculizar su adopción. En conjunto, el estudio pone de relieve la necesidad de ofrecer oportunidades específicas de desarrollo profesional orientadas a favorecer una evolución positiva de las creencias del profesorado, contribuyendo así a superar las barreras culturales y operativas que aún limitan la implantación generalizada de la autoevaluación y, en última instancia, a promover una educación de calidad.

Citas

Aiello, P., Sharma, U., Di Gennaro, D. C., Dimitrov, D. M., Pace, E. M., Zollo, I., & Sibilio, M. (2017). A study on Italian teachers’ sentiments, attitudes, and concerns towards inclusive education. Formazione, Lavoro, Persona, 8(20), 10–24.

Andrade, H. L. (2019). A critical review of research on student self-assessment. Frontiers in Education, 4, Article 87. https://doi.org/10.3389/feduc.2019.00087

Baidoo-Anu, D., Asamoah, D., & Adusei, A. (2023). Teachers’ beliefs and attitudes towards students’ self-assessment: A latent profile analysis. International Journal of Educational Research Open, 5, 1–13. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2023.100275

Balduzzi, L., & Vannini, I. (2020). Formare un nuovo insegnante “di qualità”: L’esperienza della SSIS di Bologna. Liguori.

Black, P., & Wiliam, D. (2009). Developing the theory of formative assessment. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 21(1), 5–31. https://doi.org/10.1007/s11092-008-9068-5

Boud, D. (2022). Assessment-as-learning for the development of students’ evaluative judgement. In Z. Yan, & L. Yang (Eds.). Assessment as learning: Maximising opportunities for student learning and achievement (pp. 25–37). Routledge.

Boud, D. (2000). Sustainable assessment: Rethinking assessment for the learning society. Studies in Continuing Education, 22(2), 151–167. https://doi.org/10.1080/713695728

Boud, D., & Soler, R. (2016). Sustainable assessment revisited. Assessment & Evaluation in Higher Education, 41(3), 400–413. https://doi.org/10.1080/02602938.2015.1018133

Brown, G. T. L. (2004). Teachers’ conceptions of assessment: Implications for policy and professional development. Assessment in Education, 11, 301–318. https://doi.org/10.1080/0969594042000304609

Brown, G. T. L., & Harris, L. R. (2013). Student self-assessment. In J. H. McMillan (Ed.). The SAGE handbook of research on classroom assessment (pp. 367–393). SAGE. https://doi.org/10.4135/9781452218649.n21

Carless, D., & Boud, D. (2018). The development of student feedback literacy: Enabling uptake of feedback. Assessment & Evaluation in Higher Education, 43(8), 1315–1325. https://doi.org/10.1080/02602938.2018.1463354

Conway, J. M., & Huffcutt, A. I. (2003). A review and evaluation of exploratory factor analysis practices in organizational research. Organizational Research Methods, 6(2), 147–168. https://doi.org/10.1177/1094428103251541

Costello, A. B., & Osborne, J. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 10(1), 7–27.

Fives, H., & Buehl, M. M. (2012). Spring cleaning for the “messy” construct of teachers’ beliefs: What are they? Which have been examined? What can they tell us?. In K. R. Harris, S. Graham, T. Urdan, S. Graham, J. M. Royer, & M. Zeidner (Eds.). APA educational psychology handbook (pp. 471–499). American Psychological Association. Vol. 2, Individual differences and cultural and contextual factors. https://doi.org/10.1037/13274-019

Giganti, M. (2025). La valutazione formativa: Risorsa per l’apprendimento. Cosa ci ha insegnato l’emergenza?. FrancoAngeli.

Girelli, C. (2022). Valutare nella scuola primaria: Dal voto al giudizio descrittivo. Carocci.

Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses on achievement. Routledge.

Izquierdo, I., Olea, J., & Abad, F. J. (2014). Exploratory factor analysis in validation studies: Uses and recommendations. Psicothema, 26(3), 395–400. https://doi.org/10.7334/psicothema2013.349

Margottini, M. (2019). Autovalutazione e promozione di competenze strategiche per la scuola e per il lavoro. Formazione & Insegnamento, 17(1), 309–322.

Mariani, L. (2013). Il ruolo dell’autovalutazione come competenza da costruire. Lingua e Nuova Didattica, 42(2), 1–6.

Martínez-Abad, F., Bielba-Calvo, M., & Herrera-García, M. E. (2017). Evaluación, formación e innovación en competencias informacionales para profesores y estudiantes de educación secundaria. Revista de Educación, 376, 110–129. https://doi.org/10.4438/1988-592X-RE-2017-376-346

Martínez-Maireles, D. (2024). Transformation of school assessment: Approaches within an educational innovation process: A cross-case analysis of schools in Catalonia (Spain). Ricerche di Pedagogia e Didattica – Journal of Theories and Research in Education, 19(2), 37–56. https://doi.org/10.6092/issn.1970-2221/19414

Martínez-Maireles, D., & Naranjo, M. (2023). Changes in assessment approaches in a process of educational innovation: A multiple case study in Catalonia (Spain). QTimes, 15(4), 176–193. https://doi.org/10.14668/QTimes_15415

Martínez-Maireles, D., Naranjo Llanos, M., & Tort Bardolet, A. (2022). Aportaciones y dificultades valoradas por las personas participantes en un proceso de innovación educativa de infantil a secundaria obligatoria. Revista de Investigación Educativa, 40(2), 495–512. https://doi.org/10.6018/rie.465491

Meusen-Beekman, K., Joosten-ten Brinke, D., & Boshuizen, E. (2016). De retentie van zelfregulatie, motivatie en self-efficacy in het voortgezet onderwijs na formatieve assessments in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 93(3), 136–153.

Montalbetti, K. (2025). Promuovere l’autovalutazione: Dal setting formativo all’aula scolastica. Excellence and Innovation in Learning and Teaching, 1. https://doi.org/10.3280/exioa1-2025oa20581

Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). The assessment of reliability. Psychometric theory (pp. 248–292). McGraw-Hill. 3rd ed.

OECD (2018). Education at a glance 2018: OECD indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/eag-2018-en

Pajares, M. F. (1992). Teachers’ beliefs and educational research: Cleaning up a messy construct. Review of Educational Research, 62(3), 307–332. https://doi.org/10.3102/00346543062003307

Panadero, A. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research. Frontiers in Psychology, 8, Article 422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00422

Panadero, E., Alonso-Tapia, J., & Huertas, J. A. (2012). Rubrics and self-assessment scripts effects on self-regulation, learning and self-efficacy in secondary education. Learning and Individual Differences, 22(6), 806–813. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2012.04.007

Pastore, S. (2023). Teacher assessment literacy: A systematic review. Frontiers in Education, 8, Article 1217167. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1217167

Pedone, F. (2016). La rubrica per promuovere l’autovalutazione degli insegnanti. Form@re, 16(2), 88–99. https://doi.org/10.13128/formare-18216

Scierri, I. D. M. (2024a). Perché valuto? Costruzione e validazione della scala delle Concezioni Valutative degli Insegnanti (CoVI). Ricerche di Pedagogia e Didattica – Journal of Theories and Research in Education, 19(1), 109–129. https://doi.org/10.6092/issn.1970-2221/19258

Scierri, I. D. M. (2024b). Beyond formative assessment: Construction and validation of the Teachers’ Assessment Strategies Scale (StraVI). Formazione & Insegnamento, 22(1), 97–108. https://doi.org/10.7346/-fei-XXII-01-24_11

Scierri, I. D. M. (2021). Strategie e strumenti di valutazione formativa per promuovere l’apprendimento autoregolato: Una rassegna ragionata delle ricerche empiriche. Journal of Educational, Cultural and Psychological Studies, 24, 213–227. https://doi.org/10.7358/ecps-2021-024-scie

Tammaro, R., & Gragnaniello, D. (2025). Assessment conceptions of pre-service and in-service teachers: Implications for the quality of educational research and social responsibility. Italian Journal of Educational Research, 18, 115–129. https://doi.org/10.7346/sird-1S2025-p115

Trinchero, R. (2023). Assessment as learning in university: Build students’ self-assessment skills. Pedagogia Oggi, 21(1), 108–117. https://doi.org/10.7346/PO-012023-12

Trinchero, R. (2021). Valutare per formare: Come formulare buoni giudizi descrittivi nella scuola primaria. Retrieved February 5, 2026, from https://www.murellilibri.it/files/valutazione/Valutareperformare.pdf

West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.). Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage Publications.

Wiliam, D. (2011). What is assessment for learning?. Studies in Educational Evaluation, 37(1), 3–14. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2011.03.001

Yan, Z., & Boud, D. (2022). Conceptualising assessment-as-learning. In Z. Yan, & L. Yang (Eds.). Assessment as learning: Maximising opportunities for student learning and achievement (pp. 11–24). Routledge.

Publicado

2026-03-30

Cómo citar

Martínez-Maireles, D., Buzzai, C., & Pastena, N. (2026). El papel de las creencias del profesorado en la implementación de la autoevaluación: validación de la escala "Teachers’ Beliefs and Attitudes towards SSA". Formazione & Insegnamento, 24, 8421. Recuperado a partir de https://ojs.pensamultimedia.it/index.php/siref/article/view/8421

Número

Sección

Artículos

Categorías

Artículos más leídos del mismo autor/a

1 2 > >>